tmux cho dev: một terminal, nhiều phiên, không sợ rớt SSH 🪟

Nếu bạn làm việc nhiều trong terminal, sớm muộn gì cũng gặp cảnh: mở một đống tab cho server, log, editor, git... rồi đóng nhầm cửa sổ là mất sạch. Tệ hơn, đang chạy một lệnh dài trên server qua SSH thì mất mạng — và mọi thứ tan biến. tmux sinh ra để giải quyết đúng những nỗi đau đó.

Bài này mình ghi lại cách dùng tmux từ con số 0 tới một workflow thực chiến mà mình áp dụng hằng ngày khi làm dev.

1. tmux là gì & vì sao nên dùng?

tmux (terminal multiplexer) là công cụ cho phép bạn chạy nhiều phiên terminal bên trong một cửa sổ duy nhất, chia màn hình thành nhiều khung, và quan trọng nhất: giữ cho các phiên đó tiếp tục chạy ngay cả khi bạn đóng terminal hoặc mất kết nối.

Vì sao dev nên dùng tmux:

• Một cửa sổ, nhiều việc: chạy dev server, xem log, gõ git, mở editor — tất cả trong một terminal, chia khung rõ ràng thay vì lạc giữa hàng chục tab.
• Phiên không chết: đóng terminal hay logout, các tiến trình vẫn sống. Mở lại là thấy nguyên trạng.
• Cứu cánh khi SSH: đang build/migrate trên server từ xa mà rớt mạng? Tiến trình vẫn chạy bên trong tmux. Kết nối lại rồi attach là tiếp tục như chưa có gì xảy ra.
• Bố cục lặp lại được: một file cấu hình là dựng lại được layout làm việc cho từng project.

2. Cài đặt

Trên macOS (dùng Homebrew):

brew install tmux

Trên Linux (Debian/Ubuntu):

sudo apt update
sudo apt install tmux

Kiểm tra phiên bản và khởi động một phiên mới:

tmux -V          # xem phiên bản đã cài
tmux             # mở một phiên tmux mới

3. Mô hình: Session → Window → Pane

Đây là khái niệm cốt lõi của tmux. Hiểu được mô hình này là dùng được tmux:

• Session (phiên): khối lớn nhất, thường gắn với một project. Một session sống độc lập, bạn có thể rời (detach) rồi quay lại (attach) bất cứ lúc nào.
• Window (cửa sổ): giống như một "tab" bên trong session. Một session có nhiều window, mỗi window thường dành cho một nhóm việc (vd: window code, window server, window git).
• Pane (khung): một window có thể chia thành nhiều pane — các ô terminal nằm cạnh nhau trong cùng màn hình.

4. Prefix key: Ctrl-b

Gần như mọi lệnh của tmux đều bắt đầu bằng một prefix key, mặc định là Ctrl-b. Cách dùng: nhấn Ctrl-b, thả tay ra, rồi nhấn phím lệnh tiếp theo.

Ví dụ trong bài, Ctrl-b c nghĩa là: nhấn Ctrl-b, thả ra, rồi nhấn c. Prefix giúp tmux phân biệt phím nào là lệnh của nó, phím nào gửi thẳng vào chương trình đang chạy bên trong.

5. Các phím tắt & lệnh hay dùng

Tất cả phím tắt dưới đây đều nhấn sau prefix Ctrl-b:

Và một vài lệnh gõ từ shell (ngoài prefix):

tmux new -s pinit          # tạo session mới đặt tên "pinit"
tmux ls                    # liệt kê các session đang chạy
tmux attach -t pinit       # gắn lại vào session "pinit"
tmux kill-session -t pinit # tắt session "pinit"

6. Copy mode (cuộn & sao chép)

Mặc định bạn không cuộn terminal trong tmux như bình thường được. Hãy dùng copy mode:

• Nhấn Ctrl-b [ để vào copy mode.
• Dùng phím mũi tên hoặc PageUp/PageDown để cuộn lại lịch sử output.
• Nhấn Space để bắt đầu chọn vùng, di chuyển con trỏ để bôi đen, rồi Enter để copy.
• Dán lại nội dung vừa copy bằng Ctrl-b ].
• Nhấn q để thoát copy mode.

💡 Dễ nhớ: [ để vào (mở dấu ngoặc) đọc/copy, ] để dán (đóng dấu ngoặc).

7. Chia pane dọc & ngang

Khi đang trong một window:

# (sau prefix Ctrl-b)
"   →  chia NGANG: thêm một pane bên dưới
%   →  chia DỌC:   thêm một pane bên phải

Một bố cục hay dùng khi code: pane lớn bên trái cho editor, chia dọc (Ctrl-b %) ra pane bên phải, rồi chia ngang (Ctrl-b ") pane phải thành 2 ô — một ô chạy npm run dev, một ô tail log. Chuyển giữa các pane bằng Ctrl-b + phím mũi tên, và Ctrl-b z để zoom một pane khi cần tập trung.

8. Detach & Attach — tính năng cứu mạng khi SSH

Đây là lý do nhiều dev "nghiện" tmux.

• Detach (Ctrl-b d): rời khỏi session nhưng mọi tiến trình bên trong vẫn tiếp tục chạy nền. Terminal trở về shell bình thường.
• Attach (tmux attach -t <tên>): gắn lại vào session đó, thấy đúng trạng thái lúc rời đi.

Vì sao cực hữu ích khi SSH: giả sử bạn SSH vào server, chạy một lệnh build/migrate kéo dài 30 phút. Nếu chạy trực tiếp mà mất kết nối, tiến trình thường bị kill (SIGHUP) → mất hết. Nhưng nếu bạn chạy bên trong tmux, mất mạng chỉ tương đương một lần detach bị động: tiến trình vẫn sống. Khi mạng ổn lại, chỉ cần SSH vào lần nữa và:

ssh user@server
tmux attach          # hoặc: tmux attach -t <tên session>

...là bạn quay lại đúng chỗ đang dở, như chưa hề rớt mạng.

9. File ~/.tmux.conf cơ bản

tmux đọc cấu hình từ ~/.tmux.conf. Đây là một file khởi đầu gọn nhẹ mình hay dùng:

# Remap prefix từ Ctrl-b sang Ctrl-a (gần phím hơn, quen tay với screen)
unbind C-b
set -g prefix C-a
bind C-a send-prefix

# Bật chuột: click chọn pane/window, kéo viền để resize, cuộn bằng scroll
set -g mouse on

# Đánh số window bắt đầu từ 1 cho dễ bấm
set -g base-index 1
setw -g pane-base-index 1

# Tăng buffer lịch sử cuộn lên 10000 dòng
set -g history-limit 10000

# Phím tắt nạp lại config nhanh: prefix + r
bind r source-file ~/.tmux.conf \; display "Đã nạp lại ~/.tmux.conf"

# Chia pane bằng | và - cho trực quan (vẫn giữ % và " mặc định)
bind | split-window -h
bind - split-window -v

Sau khi sửa file, nạp lại bằng Ctrl-a r (nếu đã remap prefix) hoặc khởi động lại tmux.

⚠️ Lưu ý: sau khi remap prefix sang Ctrl-a, mọi phím tắt trong bài giờ nhấn với Ctrl-a thay vì Ctrl-b.

10. Workflow thực tế: một session cho mỗi project

Đây là cách mình dùng tmux hằng ngày với project portfolio Next.js này:

# Tạo một session riêng cho project, đặt tên theo project
tmux new -s pinit

Bên trong session pinit, mình dựng 3 window theo từng nhóm việc:

• Window 1 — code: mở editor (nvim/vim) hoặc đơn giản là nơi gõ lệnh chính.
• Window 2 — server: chia dọc thành 2 pane — một ô chạy npm run dev, một ô tail log hoặc chạy test ở chế độ watch.
• Window 3 — git: dành riêng cho git status, git add, git commit, xem diff.

Cuối ngày mình chỉ cần Ctrl-b d để detach — server vẫn chạy nền. Sáng hôm sau mở terminal, gõ tmux attach -t pinit là toàn bộ bố cục, server và log hiện ra y nguyên. Không phải dựng lại gì cả.

11. Những điều rút ra

• Hiểu mô hình session → window → pane là hiểu được 80% tmux.
• Detach/attach là tính năng đáng giá nhất: phiên không chết, đặc biệt cứu mạng khi làm việc qua SSH.
• Một session cho mỗi project giúp tách bạch ngữ cảnh và quay lại làm việc trong vài giây.
• Đầu tư cho ~/.tmux.conf một lần (remap prefix, bật mouse) là dùng thoải mái về sau.

One terminal to rule them all. — Một terminal, nhiều phiên, và quan trọng nhất: không bao giờ mất việc dở dang chỉ vì rớt mạng hay đóng nhầm cửa sổ.